Lewkowo Stare POWIAT HAJNOWSKI / GMINA NAREWKA

Lewkowo Stare; gwarowo: „staroje leṷkovo”, „staroho leṷkova”, przymiotnik „starol’eṷkóṷski”.

Dzisiejsza wieś Lewkowo Stare, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w połowie XVI wieku w majątku ruskich kniaziów Masalskich. Wówczas najprawdopodobniej została wystawiona prawosławna cerkiew parafialna. Po podpisaniu w 1596 r. przez biskupów Cerkwi prawosławnej unii brzeskiej Parafia w Lewkowie stała się unicką, która do prawosławia wróciła w 1839 r.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Lewkowa Starego było uzyskanie w wyniku carskiej reformy uwłaszczeniowej z 1861 r. wolności osobistej oraz gospodarstw rolnych na własność.

W sierpniu 1915 r. część mieszkańców Lewkowa Starego została ewakuowana przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (tzw. „bieżeństwo”) i wracali oni do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918-1922.

Według ustaleń polskiej administracji oświatowej z okresu międzywojennego w Lewkowie Starym podczas I wojny światowej działała Szkoła Białoruska.

Według spisu ludności z września 1921 r. we wsi Lewkowo Stare, leżącej w gminie Tarnopol powiatu wołkowyskiego, było 49 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało 268 osób (z czego mężczyzn 123 i kobiet 145), z których 235 osób było wyznania prawosławnego, a 29 osób rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 235 osób było narodowości białoruskiej, a 29 osób narodowości polskiej.

W Lewkowie Starym w drugiej połowie lat dwudziestych XX wieku otworzono 4-klasową Publiczną Szkołę Powszechną I stopnia, która działała do 1939 r. Dzieci w ciągu siedmiu lat nauki zdobywały edukację w języku polskim i to tylko na poziomie czwartej klasy i nie miały możliwości kontynuowania kształcenia się nawet na poziomie pełnej szkoły podstawowej.

W 1926 r. w Lewkowie Starym utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Konstanty Gryc, Maksym Karpiuk, Stefan Charkiewicz, Cyryl Kuczko, Tymoteusz Bitycki (?Birycki).

W latach trzydziestych XX wieku w Lewkowie Starym była prowadzona komasacja gruntów i w tym czasie sporządzono spis gospodarzy: 1/ spadkobiercy Jakuba Adamiuka i Emiljan Adamiuk, 2/ Sawa Artiemuk, 3/ spadkobiercy Łukjana Biryckiego, 4/ spadkobiercy Antoniego Biryckiego, 5/ spadkobiercy Bazylego Biryckiego, 6/ spadkobiercy Joachima Biryckiego, 7/ Nikinor Bondaruk s. Józefa, 8/ spadkobiercy Juliana Bondaruka s. Józefa i Julia Lewaniewska, 9/ Nikifor Bondaruk s. Józefa, 10/ spadkobiercy Teodora Bondaruka, 11/ Antoni Bondaruk s. Sylwestra, 12/ Andrzej Bondaruk s. Leona, 13/ Ignacy Bondaruk s. Ignacego, 14/ Mikołaj Bondaruk s. Ignacego, 15/ Andrzej Bondaruk s Ignacego, 16/ Bazyli Bandaruk s. Kuprjana, Boreczko Kirył s. Karpa, spadkobiercy Konstantego Boreczko, 17/ spadkobiercy Nikonora Boreczko i Jan Boreczko s. Cyprjana, 18/ Wasyl i Eudokja Suchodoła, 19/ Józef Czobanow, 20/ Bazyli Charkiewicz s. Onufrego, 21/ Paweł Charkiewicz s. Daniela, 22/ Zachar Charkiewicz s. Kazimierza, 23/ Ilja Chrkiewicz s. Pawła, 24/ spadkobiercy Pawła Daniłowicza, 25/ Gierasim Drewnowski s. Józefa, 26/ Filip Drewnowski s. Józefa, 27/ Paweł Drewnowski s. Adama, 28/ Mikita Denysiuk, 29/ Bazyl Dymitruk, 30/ Filip Fiedoruk s. Michała i Michał Filipiuk s. Antoniego, 31/ Fiokła Filipiuk, 32/ Agata Fiedoruk, 33/ Taras Fiedoruk, 34/ Piotr Fiedoruk, 35/ Barbara Filipiuk, 36/ Ewa Gryc i Aleksander Gryc s. Jakuba i Justyna c. Jakuba, 37/ spadkobiercy Arseniego Garbaruka, 38/ Antoni Gawryluk s. Jana, 39/ Józef gredel, 40/ Agrypina Gredel, 41/ Bazyl Gromotowicz s. Michała, 42/ Paweł Gregoruk, 43/ Jan Golonko s. Piotra, 44/ Stefan Grycuk s. Juliana, 45/ Owierko Golonko s. Mikołaja, 46/ Piotr Jakubiuk, 47/ Aleksander Jurczuk, 48/ Józef Juszczyk, 49/ spadkobiercy Konstantego Jaroszuka, 50/ Józef Karpiuk s. Stefana, 51/ Bazyli Karpiuk s. Konstantego, 52/ spadkobiercy Teodora Karpiuka s. Konstantego, 53/ Józef Karpiuk s. Piotra, 54/ Łukasz Karpiuk s. Aleksieja, 55/ spadkobiercy Aleksego Karpiuka, 56/ Jan Karpiuk s. Antoniego, 57/ Łukasz Karpiuk s. Piotra, 58/ spadkobiercy Tomasza Karpiuka, 59/ spadkobiercy Mirona Karpiuka, 60/ Jan Karpiuk s. Izaaka, 61/ spadkobiercy Mikołaja Karpiuka, Piotr Kazberuk s. Grzegorza, 62/ Marja Kazberuk, 63/ Leon Korolko, 64/ Samson Kaliszuk, 65/ spadkobiercy Timofieja Kota, 66/ Jan Kozłowski, 67/ Michał Kiryluk s. Mikołaja, 68/ Michał Kiryluk s. Mikołaja, 69/ Karol Korolko s. Klemensa, 70/ Teodozjusz Kozłowski, 71/ spadkobiercy Józefa Kozłowskiego, 72/ spadkobiercy Zachara Kolesiuka,

73/ spadkobiercy Józefa Kordasza, 74/ spadkobiercy Bazylego Matwiejuka i spadkobiercy Dymitrego Matwiejuka, 75/ Emiljan Masajło, 76/ Iljasz Mińko, 77/ Jan Mińko s. Filipa, 78/ Andrzej Mikołajuk, 79/ spadkobiercy Franciszka Marcinowicza, 80/ Justyn Misiejuk, 81/ Grygor Mińko s. Grzegorza, 82/ Józef Niemcynowicz s. Ludwika, 83/ Józef Nikołajuk s. Eudokji, 84/ Jan Niemcynowicz s. Ludwika, 85/ Anna Niemcynowicz c. Jana, 86/ spadkobiercy Jana Nazaruka, 87/ Ignacy Nowik s. Korniła, 88/ Prokofij Niczyporuk, 89/ Władysław Niemcynowicz s. Ludwika, 90/ Wasyl Ostaszuk s. Stefana, 91/ Łucja Oniszczuk, 92/ spadkobiercy Siemiona Ochrymiuka, 93/ Jefim Ochrymiuk s. Pawła, 94/ spadkobiercy Pelagii Ptaszyńskiej i spadkobiercy Wawrzyńca Ptaszyńskiego, 95/ Jakub Ptaszyński, 96/ spadkobiercy Jana Ptaszyńskiego, 97/ Andrzej Ptaszyński s. Aleksandra, 98/ spadkobiercy Stefana Ptaszyńskiego, 99/ Borys Ptaszyński s. Stefana, 100/ Justyn Ptaszyński s. Romana, 101/ spadkobiercy Stiepana Pietruczuka, 102/ Józef Pieriestrieł s. Benedykta, 103/ Andrzej Pieriestrieł s. Mirona, 104/ Michał Prokopiuk s. Bazylego, 105/ spadkobiercy Grzegorza Pietruczuka, 106/ Parfienij Parfieniuk s. Justyna, 107/ Matwiej Parfieniuk s. Justyna, 108/ Antoni Plewa, 109/ Jan Prokopiuk s. Józefa, 110/ Teofil Rejent s. Ignacego i spadkobiercy Leontja Rejenta s. Ignacego, 111/ Łukasz Rejent s. Leona i Eugenjusz Rejent s. Andrzeja, 112/ Aleksander Rejent s. Andrzeja, 113/ Michał Rejent s. Grzegorza, 114/ Filip Rossuk s. Karpa, 115/ spadkobiercy Romana Sacharczuka, 116/ Tymoteusz Skiepko s. Korniła, 117/ Jan Skiepko s. Korniła, 118/ Andrzej Sac, 119/ spadkobiercy Demjana Siewiereniuka, 120/ Jan Szwarc s. Ignacego, 121/ Kuprjan Sacharczuk s. Stefana, 122/ Emiljan Segień s. Aksentja, 123/ Teodor Segień s. Kuźmy, 124/ Marja Stepaniuk, 125/ Sidor Stepaniuk, 126/ Pałagieja Stepaniuk, 127/ Jan Szwarc s. Dawida, 128/ Kazimierz Stulgis, 129/ Aleksandra Swiętochowska, 130/ spadkobiercy Tomasza Treszczotki s. Tomasza, 131/ Roman Tesluk, 132/ Jakób Tyszko s. Eljasza, 133/ Jan Urbanowski s. Stefana, 134/ Gabryel Wierszko s. Joachima, 135/ Michał Woronko, 136/ Paweł Wasiluk s. Grzegorza, 137/ Bazyli Zieliński s. Franciszka, 138/ spadkobiercy Andrzeja Zielinskiego, 139/ Teodor Zieliński s. Leona, 140/ spadkobiercy Andrzeja Zieniuka, 141/ Eljasz Zieniuk s. Bazylego, 142/ Grzegorz Zasim s. Juljana, 143/ Iljasz Ziniuk s. Łukjana, 144/ Stefan Żukowski.

W czasie okupacji niemieckiej w Lewkowie Starym działała białoruska Szkoła Podstawowa, do której w roku szkolnym 1943/1944 uczęszczało 102 uczniów (nauczycielem był Michał Iwacik).

W styczniu 1945 r. w Lewkowie Starym mieszkało 328 osób.

Po II wojnie światowej w Lewkowie Starym zorganizowano Publiczną Szkołę Podstawową, w której w roku szkolnym 1948/1949 w klasach I-VI było 200 uczniów, z obwodu szkolnego wyłączono wówczas dzieci ze wsi Ochrymy i Kapitańszczyzna. Po zmianie polityki oświatowej władz polskich wobec mniejszości białoruskiej we wrześniu 1949 r. do Szkoły Podstawowej w Lewkowie Starym wprowadzono język białoruski jako wykładowy i była to nadal placówka 6-klasowa z 200 uczniami. W następnym roku szkolnym Szkoła Podstawowa w Lewkowie Starym stała się pełną o siedmiu klasach z trzema nauczycielami, w której w trzech własnych izbach lekcyjnych uczyło się 177 dzieci. W roku szkolnym 1953/1954 w Szkole Podstawowej w Lewkowie Starym pod kierownictwem Grzegorza Korolko w siedmiu klasach uczyło się 98 uczniów. W końcu pięćdziesiątych lat XX wieku w lewkowskiej szkole zmieniono język wykładowy na język polski, pozostawiając ojczysty język białoruski jako przedmiot „dodatkowy” w wymiarze trzech godzin lekcyjnych. W roku szkolnym 1970/71 w Szkole Podstawowej w Lewkowie Starym języka białoruskiego jako przedmiotu w klasach II-VIII uczyło się 114 dzieci (na ogółem 131 uczniów). Natomiast w roku szkolnym 1986/87 w Szkole Podstawowej w Lewkowie Starym języka białoruskiego uczyło się 95 uczniów, czyli 65,5 % uczęszczających do tej placówki. W następnym roku szkolnym 1987/1988 było 87 uczniów pobierających naukę ojczystego języka białoruskiego (57,9% wszystkich uczniów w placówce). Szkołę tę zlikwidowano w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, a dzieci kontynuowały naukę ojczystego języka białoruskiego w Szkole Podstawowej w Narewce.

W Lewkowie Starym od 1968 r. działa zakład produkujący w oparciu o złoża gliny m.in. rurki drenarskie, cegły kratówki, pustaki szczelinowe ścienne, który obecnie jest samodzielną firmą Ceramika Budowlana Sp. z o. o. „Lewkowo”.

W Lewkowie Starym od wielu lat działa zespół śpiewaczy „Cahlinki”, który w swoim repertuarze ma białoruskie piosenki.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Lewkowie Starym było 135 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 41 było gospodarstw zamieszkałych przez 1 osobę. W latach 1998-2021 liczba mieszkańców zmalała o 34,5%. W 2021 r. w Lewkowie Starym mieszkało 296 osób, z czego 49,7% stanowiły kobiety, a 50,3% mężczyźni.