Kamień POWIAT HAJNOWSKI / GMINA CZYŻE

Kamień: gwarowo: „kameń” (z akcentem na ostatnią sylabę), „kamenia”, przymiotnik „kamenećki”.

Dzisiejsza wieś Kamień, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w połowie XVI w. – jako tzw. ulicówka – w wyniku reformy rolnej zwanej pomiarą włóczną, poprzez scentralizowanie (skomasowanie) już wcześniej istniejących, rozproszonych średniowiecznych osad jedno- lub kilkudworczych zamieszkałych przez prawosławnych Rusinów (przodków dzisiejszych Białorusinów). Lustracja dóbr królewskich z 1576 r. podaje: „Sioło Kamień. W tem siele włók 20 gruntu dobrego, to jest Salomona Betkera wolnych włók 4, osadnych włók 16. Z każdej włóki płacą za wszystkie powinności po zł pol[skich] 4/12/9 okrom wyrubnego i młynowego. Summa prowentu z tego sioła czyni zł pol[skich] 70/20, młynowego zł pol[skich] 4, wyrubnego zł pol[skich] 5/10”. W tym czasie wieś Kamień wraz ze wsią Kuraszewo tworzyły wójtostwo (jednostkę gospodarczo-administracyjną w ramach leśnictwa bielskiego), którym zarządzał Mikołaj Hryniewieczki (prawdopodobnie prawosławny Rusin z Hryniewicz koło Bielska Podlaskiego). W 1576 r. odnotowano, iż we wsi Kamień pożar strawił gospodarstwo Siemiona Lewoskowica, który został zwolniony z płacenia podatków.

Mieszkańcy wsi Kamień należeli do prawosławnej Parafii w Klejnikach, o której pierwsza wzmianka pisana pochodzi z 1570 r. (w latach 1596–1839 parafia unicka).

Przed 1673 r. wieś Kamień przeszła ze składu leśnictwa bielskiego do starostwa bielskiego.

W 1692 r. we wsi Kamień, będącej w dzierżawie szlachcica Zawadskiego, podatki płacili gospodarze, m.in.: 1/ Teodor Miniuk, 2/ Onikij, 3/ Kondrat, 4/ Jusko Tupta, 5/ Wnaumowy Syn, 6/ Panas, 7/ Tomasz Nowicky, 8/ Wandrzeia żona, 9/ Stefan Draczuk, 10/ Nazar Zychowycz, 11/ Jusko Ywaszkowicz, 12/ Kosian Sereda, 13/ Lukasz Korenik, 14/ Mazurik, 15/ wdowa Szuromcza, 16/ Semen, 17/ Onisik, 18/ Stefan Lewocik, 19/ Filimonik, 20/ Dawyd Chwoyk, 21/ Jakub, 22/ Tarasa Syn. W Kamieniu mieszkała również rodzina tzw. „szołtysa” zobowiązanego do służby wojskowej, która była zwolniona z powinności pańszczyźnianych („Szołtysowa Wdowa J[eg]o K[rólewskiej] M[ości] y z Synem Corka”).

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej wieś Kamień włączono do Prus Nowowschodnich – nowej prowincji państwa pruskiego. Wieś należała wówczas do nowo utworzonego amtu klejnickiego, który był terytorialną jednostką administracyjno-gospodarczą (tworzyły go aż 65 wsie). W 1806 r. w Kamieniu podatki płaciło 11 gospodarzy: 1/ Jwan Harasimiuk, 2/ Oniki Oniszczuk, 3/ Mateusz, 4/ Hawryło, 5/ Michał Oniszczuk, 6/ Conrad, 7/ Onufry Karolko, 8/ Kirillo Schoniuk, 9/ Aleksander, 10/ Jakon, 11/ Łukasz.

Po 1807 r. amt klejnicki został włączony w granice państwa rosyjskiego i mieszkańcy Kamienia stali się poddanymi carów rosyjskich.

W połowie lat 20. XIX w. carskie władze rozpoczęły w Kamieniu akcję szczepienia dzieci przeciwko ospie – poprawiając stan zdrowotny lokalnej wspólnoty.

W 1839 r. dotychczasowi unici zamieszkujący w Kamieniu stali się wraz ze swym proboszczem wiernymi rosyjskiej Cerkwi prawosławnej.

Na początku II połowy XIX w. wieś Kamień weszła w skład nowo utworzonej gminy Klejniki.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Kamienia było uzyskanie w wyniku carskich reform z 1861 r. wolności osobistej i gruntów rolnych na własność.

Początki szkolnictwa we wsi Kamień przypadają na listopad 1886 r., kiedy to otwarto rosyjską szkołę gramoty. W pierwszym roku naukę rozpoczęło 17 chłopców i 3 dziewczynki, a w 1906 r. w tej szkole uczyło się 20 chłopców i 5 dziewczynek. W szkole w Kamieniu nauczali m.in.: Józef Sadowski i Grzegorz Maksiuta.

W 1896 r. w Kamieniu były 32 budynki mieszkalne, które zamieszkiwało 280 osób (142 mężczyzn i 138 kobiet).

W sierpniu 1915 r. prawosławni mieszkańcy wsi Kamień zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (bieżeństwo) i wracali do zrujnowanych gospodarstw dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. wieś Kamień leżała w gminie Łosinka pow. Bielsk Podlaski, były w niej 22 budynki mieszkalne, w których zamieszkiwało 80 osób (z czego 42 mężczyzn i 38 kobiet), z których 76 osób było wyznania prawosławnego i 4 były wyznania rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 76 osób było narodowości białoruskiej i 4 osoby narodowości polskiej.

W roku szkolnym 1924/1925 otworzono polską Publiczną Szkołę Powszechną w Kamieniu o jednym nauczycielu, do której miało uczęszczać 37 dzieci wyznania prawosławnego.

W 1926 r. w Kamieniu utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należał m.in. Joakim Siegień.

Według podziału gmin wiejskich województwa białostockiego na gromady z 14 października 1933 r. wieś Kamień wchodziła w skład gm. Łosinka, pow. Bielsk. Gromadę Kamień, w której była siedziba sołtysa, tworzyły miejscowości: Bujakowszczyzna, Kamień i Rotki.

W końcu września 1939 r. wieś Kamień została włączona w granice Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a w czerwcu 1941 r. rozpoczęła się okupacja niemiecka. W latach 1941–1944 wieś wchodziła w skład Amts Komisariatu Narew.

Według spisu powszechnego z 1945 r. we wsi Kamień było 249 mieszkańców, z czego 133 osoby do lat 18, a 116 osób powyżej 18 lat.

Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Bielsku Podlaskim z 4 października 1950 r. na własność państwa przeszło mienie pozostałe po następujących mieszkańcach wsi Kamień przesiedlonych po II wojnie światowej do ZSRR: 1/ Omelianiuk Eudokii c. Mikołaja – 0,2 ha gruntu i dom, 2/ Jarmociuk Marii c. Mikołaja – 4 ha gruntu, 3/ Siegienia Jana s. Jana – 3 ha gruntu.

We wrześniu 1949 r. utworzono Szkołę Podstawową w Kamieniu z białoruskim językiem nauczania z jednym nauczycielem, w której w klasach I–IV uczyło się 65 dzieci. W roku szkolnym 1960/1961 w tej placówce języka białoruskiego w klasach I–IV uczyło się 26 dzieci. Pod koniec lat 60. XX w. język wykładowy białoruski zastąpiono językiem polskim i w roku szkolnym 1970/1971 w klasach II–IV ojczystego języka białoruskiego uczyło się 11 dzieci (na ogółem 24 uczniów w klasach I–IV). W następnym roku szkoła ta została zlikwidowana.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Kamieniu były 42 gospodarstwa domowe. Wśród nich najwięcej, bo 21 było gospodarstw zamieszkałych przez jedną osobę. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców we wsi zmalała o 65,1%. W 2021 r. w Kamieniu było 37 mieszkańców, z czego 62,2% stanowiły kobiety, a 37,8% mężczyźni.