Łuka POWIAT HAJNOWSKI / GMINA NAREWKA

Łuka: gwarowo: „łuka” (z akcentem na ostatnią sylabę), „łuki”, przymiotnik „łuczanski”.

Dzisiejsza wieś Łuka, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w połowie XVI w. w majątku ruskich kniaziów Masalskich. Jej mieszkańcy prawosławni Rusini (przodkowie dzisiejszych Białorusinów) należeli do Parafii w Lewkowie Starym.

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej w 1795 r. wieś Łuka została włączona do państwa rosyjskiego.

W 1839 r. zamieszkujący w Łuce dotychczasowi unici (przodkowie dzisiejszych Białorusinów) stali się wraz ze swym proboszczem Jakubem Arteckim z Parafii w Lewkowie Starym wiernymi rosyjskiej Cerkwi prawosławnej.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Łuki było uzyskanie w wyniku carskich reform z 1861 r. wolności osobistej oraz gospodarstw rolnych na własność.

Przed I wojną światową w Łuce działała rosyjska szkoła parafialna.

W sierpniu 1915 r. prawosławni mieszkańcy Łuki zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (bieżeństwo) i wracali do zrujnowanych gospodarstw dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. wieś Łuka leżała w gminie Tarnopol pow. Wołkowysk, było w niej 80 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwały 222 osoby (z czego 105 mężczyzn i 117 kobiety), z których 214 osób były wyznania prawosławnego, 8 osób rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 210 osób było narodowości białoruskiej, a 12 narodowości polskiej.

W 1926 r. w Łuce utworzono koło („hurtok”) Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Smolski [brak imienia], Jan Stocki i Stocki [brak imienia].

Według podziału gmin wiejskich województwa białostockiego na gromady z 14 października 1933 r. wieś Łuka wchodziła w skład gm. Tarnopol, pow. Wołkowysk. Gromadę Łuka, w której była siedziba sołtysa, tworzyły miejscowości: Łuka i Słobudka.

W okresie międzywojennym w Łuce działała pracownia fotograficzna Jakuba Smolskiego (1895–1970), którego spuścizna jest przechowywana w Muzeum Podlaskim.

Na początku II wojny światowej, pod koniec września 1939 r., wieś Łuka została włączona do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a po zajęciu Białostocczyzny w końcu czerwca 1941 r. przez wojska niemieckie weszła w skład jednostki administracyjnej Amtskomisariat Białowieża w Bezirk Bialystok. Z Łuki w okresie okupacji niemieckiej wywieziono na roboty do Niemiec 26 osób.

W roku szkolnym 1943/1944 działała Szkoła Białoruska w Łuce, nauczał w niej Mikołaj Nowik.

W 1945 r. wieś Łukę włączono do gminy Narewka w powiecie bielskopodlaskim.

Według spisu powszechnego z 1945 r. we wsi Łuka było 643 mieszkańców, z czego 286 osób do lat 18, a 357 osób powyżej 18 lat.

Po utworzeniu w 1957 r. Parafii Prawosławnej w Siemianówce wieś Łuka weszła w jej skład.

W październiku 1950 r. działała niepełna Szkoła Podstawowa w Łuce z klasami I–V, w której dwóch niekwalifikowanych nauczycieli uczyło 106 dzieci. Na początku lat 50. XX w. do tej placówki wprowadzono ponownie nauczanie ojczystego języka białoruskiego. W roku szkolnym 1960/1961 w klasach II–VII języka białoruskiego w wymiarze 3 godzin lekcyjnych tygodniowo uczyło się 86 dzieci (na ogółem 96 uczniów w szkole, nauczycielki języka białoruskiego: Maria Mackiewicz i Tamara Bura). We wrześniu 1970 r. w ośmioklasowej zbiorczej Szkole Podstawowej w Łuce w klasach II–VIII języka białoruskiego w wymiarze 3 godzin lekcyjnych w tygodniu uczyło się 91 dzieci (na ogólną liczbę 104 uczniów w tej placówce). W roku szkolnym 1975/1976 w Szkole Podstawowej w Łuce ojczystego języka białoruskiego uczyło się jeszcze 77 uczniów. Natomiast w roku szkolnym 1977/1978 w Łuce działał już tylko Punkt Filialny z 1 nauczycielem Zbiorczej Szkoły Gminnej w Narewce, w którym języka białoruskiego uczyło się 24 uczniów (na ogółem 36 uczniów). Placówkę tę zlikwidowano w końcu lat 70. XX w.

Pod koniec lat 70. XX w. m.in. na terenie gruntów wsi Łuka władze rozpoczęły budowę wielkiego zbiornika wodnego – Zalewu Siemianówka, w efekcie czego miejscowość ta została zlikwidowana w 1986 r., a część jej mieszkańców przesiedliła się do wsi Nowa Łuka oraz bloków wielorodzinnych wybudowanych we wsi Bondary.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Nowej Łuce było 29 gospodarstw domowych, wśród nich najwięcej, bo 13 było gospodarstw zamieszkałych przez 2 osoby. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców Nowej Łuki zmalała o 31,2%. W 2021 r. w Nowej Łuce było 64 mieszkańców, z czego 46,9% stanowiły kobiety, a 53,1% mężczyźni.