Bondary POWIAT BIAŁOSTOCKI / GMINA MICHAŁOWO

Bondary: gwarowo: „bandary” (z akcentem na ostatnią sylabę), „bandaroṷ”, przymiotnik „bandarski”.

Dzisiejsza wieś Bondary, leżąca w granicach województwa podlaskiego, prawdopodobnie została zorganizowana w pierwszej połowie XIX w. w starostwie jałowskim na gruntach zaścianku Bondary, która to nazwa występuje w rękopisie Opisanie parafii dekanatu wołkowyskiego z roku 1784 (przechowywanym w Bibliotece Narodowej Ukrainy im. W. Wernadskiego w Kijowie).

Historyk Leszek Nos w Monografii gminy Michałowo tak opisał wieś Bondary w połowie XIX w.: „Według lustracji starostwa jałowskiego z 22 stycznia 1857 roku w Bondarach mieszkało 57 osób, w tym 19 mężczyzn i 27 kobiet. Wielu z nich zmarło w wyniku epidemii tyfusu i cholery w latach 1855–1860. W 1869 roku, czyli dziewięć lat po epidemii, wieś zamieszkiwały tylko 33 osoby”.

Mieszkańcy wsi Bondary w tym czasie najprawdopodobniej należeli do Parafii Prawosławnej w Jałówce.

Nieliczni mieszkańcy wsi Bondary wyznania rzymskokatolickiego należeli do Parafii Rzymskokatolickiej w Jałówce – zlikwidowanej przez władze carskie w 1865 r., a później do Parafii Rzymskokatolickiej w Świsłoczy.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Bondar było uzyskanie w wyniku carskich reform z 1861 r. wolności osobistej oraz gospodarstw rolnych na własność. W tym czasie w Bondarach było 6 gospodarstw rolnych.

W 1909 r. wieś Bondary włączono w skład nowo utworzonej Prawosławnej Parafii w Juszkowym Grodzie.

W sierpniu 1915 r. prawosławni mieszkańcy wsi Bondary zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (bieżeństwo) i wracali do zrujnowanych gospodarstw dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. wieś Bondary leżała w gminie Jałówka pow. Wołkowysk, było w niej 11 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwały 62 osoby (z czego 31 mężczyzn i 31 kobiet), z których 62 osoby były wyznania prawosławnego. Według ww. spisu 62 osoby były narodowości polskiej, co wskazuje na sfałszowanie wyników przez rachmistrza, gdyż do narodowości polskiej zaliczono 62 prawosławnych Białorusinów.

W 1926 r. w Bondarach utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Luba Zorko i Włodzimierz Chlabicz.

Według podziału obszaru gmin wiejskich województwa białostockiego na gromady z 14 października 1933 r. Bondary wchodziły w skład gm. Tarnopol, pow. Wołkowysk. Gromadę Bondary, w której była siedziba sołtysa, tworzyły miejscowości: Bondary, Rybaki i Gorbary.

Ważnym wydarzeniem dla mieszkańców wsi Bondary w okresie międzywojennym było przeprowadzenie w 1938 r. scalenia ogółem 125 ha 1400 m² gruntów rolnych. We wsi wykazano wówczas następujących właścicieli 22 gospodarstw rolnych: 1/ Andrzej Barszczewski s. Antoniego, 2/ Stefan Barszczewski s. Aleksego, 3/ Andrzej Barszczewski s. Aleksego, 4/ Piotr Barszczewski, 5/ bracia Władysław i Eugeniusz Barszczewscy oraz ich matka Anna Barszczewska, 6/ Teodor i Luba dzieci Bazyla Barszczewskiego, 7/ Włodzimierz i Olga dzieci Józefa Barszczewskiego oraz ich matka Eudokja Barszczewska, 8/ Paweł Bura s. Benedykta, 9/ Jan Bura s. Dymitra, 10/ Stefan i Michał synowie Dymitra Bury, 11/ Stefan Bura s. Eljasz i Julian Bura s. Jana, 12/ Anna, Mikołaj i Maria dzieci Józefa Bury i ich matka Elżbieta Bura, 13/ Anna, Marcin, Onufry, Stefan i Andrzej dzieci Jana Bury oraz Anastazja Matwiejczykowa c. Jana Bury, 14/ Michał i Olga dzieci Michała Kazberuka, 15/ Bazyli Kazberuk, 16/ Andrzej Kazberuk, 17/ Grzegorz Kazberuk s. Grzegorza, 18/ Józef Miruć s. Michała, 19/ Bazyli Miruć s. Michała, 20/ Michał Miruć s. Aleksego, 21/ Katarzyna Nazarkowa, 22/ Teofila z Miruciów Polechowa.

Na początku II wojny światowej, pod koniec września 1939 r., wieś Bondary została włączona do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a po zajęciu Białostocczyzny w końcu czerwca 1941 r. przez wojska niemieckie weszła w skład jednostki administracyjnej Amtskomisariat Michałowo w Bezirk Bialystok.

W 1950 r. w Bondarach było 72 mieszkańców, a w 1970 r. – 86.

Na początku lat 60. XX w. Aleksander Barszczewski zapisał teksty piosenek folklorystycznych trojga mieszkańców Bondar: Andrzeja Barszczewskiego, Luby Barszczewskiej i Pelagii Barszczewskiej, które zostały opublikowane w Białoruskim Kalendarzu z 1963 r.

W 1986 r. w Bondarach, na potrzeby wysiedlonych mieszkańców wsi leżących na terenach Zalewu Siemianówka, wzniesiono osiedle bloków ze 135 mieszkaniami.

W 1995 r. wieś Bondary liczyła 362 mieszkańców.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Bondarach było 129 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 50 było gospodarstw zamieszkałych przez jedną osobę. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców we wsi zmalała o 25,5%. W 2021 r. w Bondarach było 234 mieszkańców, z czego 48,3% stanowiły kobiety, a 51,7% mężczyźni.

We wsi Bondary w 1930 r. urodził się Aleksander Barszczewski – białoruski działacz społeczny, poeta, profesor Katedry Filologii Białoruskiej Uniwersytetu Warszawskiego, wieloletni przewodniczący Zarządu Głównego Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego.