Łosinka POWIAT HAJNOWSKI / GMINA NAREW

Łosinka: gwarowo: „łośinka”, „łośinki”, przymiotnik „łośinski”.

Dzisiejsza wieś Łosinka, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w pierwszej połowie XVIII w. na ziemiach byłej Puszczy Bielskiej, które zamieszkiwali prawosławni Rusini.

W drugiej połowie XVIII w. wieś Łosinka należała do dzierżawionego przez ród Branickich królewskiego starostwa bielskiego, tworząc klucz trywieski, wraz z następującymi wsiami: Berezowo Nowe, Bielszczyzna, Chytra, Czyżyki, Dolna, Dubicze, Górna, Horodysko, Kornin Nowy, Kotówka, Koweła, Krzywiec, Kutowa, Rzepiska, Szostakowo, Trywieża, Wasilkowo, Waśki.

Cerkiew w Łosince ufundowała w 1778 r. Izabela z Poniatowskich Branicka, zaopatrując unicką parafię i duchownego w dwie włóki gruntu. Pierwszym parochem był Benedykt Świderski. Za czasów parocha Benedykta Telakowskiego unicka Parafia w Łosince stała się parafią prawosławną.

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej wieś Łosinkę włączono do Prus Nowowschodnich – nowej prowincji państwa pruskiego. Wieś należała wówczas do nowo utworzonego amtu klejnickiego, który był największą terytorialną jednostką administracyjno-gospodarczą w powiecie bielskim.

W połowie lat 20. XIX w. carskie władze rozpoczęły w Łosince akcję szczepienia dzieci przeciwko ospie, poprawiając stan zdrowotny lokalnej wspólnoty.

W wyniku reformy rolnej carskiego ministra Pawła Kisielowa, polegającej na sporządzeniu lustracji majątków państwowych i oczynszowaniu gospodarstw chłopskich, w Łosince spisano gospodarzy: 1/ Żukowski Grzegorz, 2/ Kowalewski Chwies, 3/ Stankiewicz Piotr, 4/ Kiełbaszewski Szymko, 5/ Masajło Mikołaj, 6/ Mazur Aleksander, 7/ Kresnowski Omelian, 8/ Mikołajuk Marko, 9/ Połowianiuk Łukasz, 10/ Oksenliuk Selwester, 11/ Poskróbko Jan, 12/ Minko Sebeś, 13/ Poskróbko Korniło, 14/ Januszkiewicz Paweł, 15/ Nikończuk Mikołaj, 16/ Kiryluk Jan, 17/ Kiryluk Paweł, 18/ Gerasimiuk Jan, 19/ Monach Adam, 20/ Poskróbko-Prokopiuk Paweł, 21/ Poskróbko-Prokopiuk Jan, 22/ Romaniuk Wawren, 23/ Minko Pimen, 24/ Dawidziuk Antoś, 25/ Ochrymiuk Antoś, 26/ Owłasiuk Paweł, 27/ Tomaszuk Jan, 28/ Benedyczuk Jan, 29/ Minko Antoś, 30/ Romaniuk Tomasz, 31/ Kiersnowski Omelian, 32/ Kiersnowski Dymitr, 33/ Minko Łukian, 34/ Maksiuta Józefat, 35/ Mikołajcza wdowa, 36/ Kiersnowski Kirył, 37/ Nikończuk Aleksander, 38/ Timoszuk Janko, 39/ Minko Andrzej, 40/ Zakraczyński Niczypor, 41/ Minko Mikołaj, 42/ Prokopcza wdowa, 43/ Ochrymiuk Antoś, 44/ Biełowieżec Stefan, 45/ Kiełbaszewski Szymon, 46/ Gierasimiuk Iwan, 47/ Grygoruk Wasyl, 48/ Anikitiuk Marko, 49/ Kiersnowski Paweł, 50/ Połowianiuyk Mikołaj, 51/ Owłaniuk Paweł, 52/ Biełowieżec Paweł, 53/ Nikończuk Andrzej, 54/ Nikończuk Szymon¹.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Łosinki było uzyskanie w wyniku carskiej reformy uwłaszczeniowej z 1861 r. wolności osobistej oraz gruntów rolnych na własność.

W Łosince w 1863 r. utworzono ministerialną szkołę ludową. Przed I wojną światową w Łosince również działała jednoklasowa szkoła żeńska, prowadzono w niej zajęcia dla dziewcząt m.in. z rękodzielnictwa.

W 1896 r. w Łosince były 74 budynki mieszkalne, w których żyło 481 osób (236 mężczyzn, 245 kobiet).

W sierpniu 1915 r. mieszkańcy Łosinki zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód ( bieżeństwo) i wracali do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. we wsi Łosinka (gm. Łosinka) było 78 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało 349 osób (z czego 178 mężczyzn i 171 kobiet), z których 348 osób było wyznania prawosławnego i 1 osoba rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 339 osób było narodowości białoruskiej, a 10 osób narodowości polskiej.

W Łosince w 1926 r. utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady. W 1933 r. w Łosince zorganizowano Ochotniczą Straż Pożarną, na której czele stanął Mikołaj Chodakowski.

W okresie międzywojennym została utworzona polska Publiczna Szkoła Powszechna w Łosince, w której dzieci w ciągu 7 lat nauki zdobywały edukację w języku polskim tylko na poziomie 4 klasy i dlatego nie miały możliwości dalszego kształcenia się. W 1926 r. uczyło się w tej placówce 54 chłopców i 51 dziewcząt, a w 1935 r. – 122 chłopców i 89 dziewcząt.

Po zajęciu Białostocczyzny w końcu września 1939 r. przez władze radzieckie polską szkołę przeorganizowano na szkołę radziecką i wprowadzono język białoruski. W czasie okupacji niemieckiej w Łosince działała Szkoła Białoruska, w której nauczał Michał Fiłonik.

W styczniu 1945 r. w Łosince mieszkało 369 osób.

Po II wojnie światowej w Łosince zorganizowano Szkołę Podstawową z białoruskim językiem wykładowym. W końcu roku szkolnego 1946/1947 uczył w niej Michał Matwiejuk 51 dzieci w klasach I–IV. Według sprawozdawczości władz oświatowych we wrześniu 1947 r. w budynku szkoły w Łosince było 49 miejsc w ławkach, biblioteka liczyła 7 tomów książek, a uczyło się w niej 63 dzieci. W roku szkolnym 1948/1949 w klasach I–V było 121 uczniów. Na początku roku szkolnego 1953/1954 w Szkole Podstawowej w Łosince z polskim językiem wykładowym w 7 klasach uczyło się 154 uczniów, a w grudniu 1953 r. szkoła ta została przemianowana na szkołę z białoruskim językiem wykładowym. W roku szkolnym 1970/1971 Szkołę Podstawową w Łosince w sprawozdawczości urzędowej wykazano jako szkołę z polskim językiem wykładowym, z 6 nauczycielami. W klasach II–VIII ojczystego języka białoruskiego jako dodatkowego przedmiotu uczyło się 137 uczniów. W roku szkolnym 1980/1981 w tej placówce języka białoruskiego uczyło się 94 dzieci. Szkołę Podstawową w Łosince zlikwidowano w 2007 r., a dzieci kontynuowały naukę ojczystego języka białoruskiego w Szkole Podstawowej w Narwi.

W 1966 r. w Łosince zorganizowano koło BTSK – liczące 18 członków, przewodniczącym został kierownik szkoły Sergiusz Borowski, zastępcą bibliotekarz Mikołaj Ostapczuk, a sekretarzem Włodzimierz Mińko.

W Łosince działa zespół „Harmoń” pod kierownictwem Marii Paszko, który m.in. zdobywał laury na Festiwalu Piosenki Białoruskiej – organizowanym przez Zarząd Główny Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Łosince było 71 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 25 – gospodarstw zamieszkałych przez 2 osoby. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 41,3%. W 2021 r. w Łosince mieszkało 155 osób, z czego 47,1% stanowiły kobiety, a 52,9% mężczyźni.