Pieńki POWIAT BIAŁOSTOCKI / GMINA MICHAŁOWO

Pieńki: gwarowo: „pieńki”, „pieńkoṷ”, przymiotnik „pieńkoṷski”.

Dzisiejsza wieś Pieńki, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana prawdopodobnie w końcu XVIII w. w prywatnych dobrach gródeckich zamieszkiwanych przez Rusinów (przodków dzisiejszych Białorusinów). W dokumentacji wizyty z 1773 r. w unickiej cerkwi i Parafii w Gródku wśród miejscowości parafialnych jeszcze nie wymieniono wsi Pieńki. Natomiast w lustracji parafii gródeckiej z 1804 r. wykazano, że we wsi Pieńki są 33 domy.

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej wieś Pieńki włączono do Prus Nowowschodnich – nowej prowincji państwa pruskiego, a po 1807 r. miejscowość ta znalazła się w obwodzie białostockim państwa rosyjskiego.

Historyk Leszek Nos w Monografii gminy Michałowo tak opisał wieś Pieńki w I połowie XIX w.: „Na początku XIX wieku wieś znalazła się w granicach folwarku Niezbudka, której właścicielem był Seweryn Michałowski. W 1845 roku w Pieńkach mieszkało 38 rodzin chłopów pańszczyźnianych, 143 mężczyzn i 142 kobiety oraz 8 rodzin batraków (bezrolnych), liczące 30 mężczyzn i 25 kobiet. Razem 340 osób”.

W 1839 r. zamieszkujący w Pieńkach dotychczasowi unici stali się wraz ze swym proboszczem z Parafii w Gródku Jozafatem Skalskim wiernymi rosyjskiej Cerkwi prawosławnej.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców wsi Pieńki było uzyskanie w wyniku carskich reform z 1861 r. wolności osobistej i gruntów rolnych na własność.

Początki szkolnictwa w Pieńkach przypadają na luty 1884 r., kiedy to otwarto rosyjską szkołę gramoty, później przekształconą w szkołę cerkiewno-parafialną. W pierwszym roku naukę w tej szkole rozpoczęło 29 chłopców i 2 dziewczynki, a w 1906 r. już uczyło się w niej 57 chłopców i 18 dziewczynek. Nauczycielem był m.in. podoficer rezerwy Fiodor Markiewicz. W 1912 r. mieszkańcy wsi wybudowali budynek szkolny.

Według danych rosyjskiej administracji w 1906 r. w Pieńkach mieszkało 753 prawosławnych Białorusinów.

Przed I wojną światową wieś Pieńki weszła w skład nowo utworzonej Parafii Prawosławnej w Niezbudce – Michałowie.

W sierpniu 1915 r. prawosławni mieszkańcy Pieniek zostali ewakuowani przez władze carskiej Rosji przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich na wschód (bieżeństwo) i wracali do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. wieś Pieńki leżała w gminie Michałowo, było w niej 71 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało jedynie 291 osób (z czego 147 mężczyzn i 144 kobiety), z których 248 osób było wyznania prawosławnego, a 43 osoby rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 291 mieszkańców wsi było narodowości polskiej, co wskazuje na sfałszowanie wyników przez rachmistrza, gdyż do narodowości polskiej zaliczono 248 prawosławnych Białorusinów.

Od utworzenia w 1916 r. Parafii Rzymskokatolickiej w Michałowie mieszkańcy wsi Pieńki wyznania rzymskokatolickiego weszli w skład tej parafii.

W 1926 r. w Pieńkach utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należał m.in. Mikołaj Ostrowiecki.

W utworzonej w okresie międzywojennym polskiej Publicznej Szkole Powszechnej w Pieńkach, dzieci w ciągu siedmiu lat nauki zdobywały edukację w języku polskim tylko na poziomie czwartej klasy i nie miały możliwości kontynuowania kształcenia się nawet na poziomie pełnej szkoły podstawowej.

Według podziału gmin wiejskich województwa białostockiego na gromady z 31 października 1935 r. wieś Pieńki leżała w gm. Michałowo, pow. Białystok. W Pieńkach znajdowała się siedziba sołtysa.

Po zajęciu Białostocczyzny w końcu września 1939 r. przez władze radzieckie polską szkołę przeorganizowano na szkołę radziecką, w której wprowadzono język białoruski.

W dniu 27.03.1940 r. pod presją władz radzieckich 67 gospodarzy z Pieniek utworzyło kołchoz, czyli spółdzielcze gospodarstwo rolne o powierzchni 876 ha. Zastępcą przewodniczącego kołchozu został Stefan Krasowski, a w skład zarządu weszli jeszcze: Konstanty Wawreniuk i Julian Wawreniuk.

Po zajęciu w połowie 1941 r. przez wojska niemieckie Białostocczyzny, hitlerowscy okupanci zamordowali kilkunastu mieszkańców wsi Pieńki, m.in.: Mikołaja Ostrowieckiego (lat 33) i jego ojca, też Mikołaja (lat 54), Jana Oziabło (lat 54) i jego żonę Katarzynę, Konstantego Potockiego, Jana Markiewicza, Jana Krasowskiego, Jana Hareniuka, Aleksandra Kasperuka, Aleksandra Aksiucika (lat 39), Anastazję Ambrożej (lat 32), Mikołaja Gresia (lat 40), Juliana Kasperuka (lat 50), Juliana Kondrusika (lat 48), Aleksandra Nowika (lat 47) i Józefa Potockiego (lat 37).

Po wyzwoleniu spod niemieckiej okupacji na jesieni 1944 r. w Pieńkach zorganizowano Publiczną Szkołę Powszechną z jedną salą lekcyjną o jednym nauczycielu, w której w październiku 1950 r. w klasach I–IV uczyło się 34 dzieci. Na początku lat 50. XX w. do tej placówki wprowadzono język białoruski, jednak w roku szkolnym 1955/1956 na ogólną liczbę 30 uczniów w klasach III–IV ojczystego języka białoruskiego uczyło się jedynie 6 uczniów (nauczycielem był Tadeusz Wiszniewski). Natomiast w roku szkolnym 1960/1961 w Szkole Podstawowej w Pieńkach na ogółem 27 uczniów języka białoruskiego w klasach II–IV uczyło się 20 dzieci w wymiarze 3 godzin lekcyjnych w tygodniu (nauczycielem był Józef Maksymiuk). We wrześniu 1970 r. w Szkole Podstawowej w Pieńkach języka białoruskiego uczyło się 11 uczniów (na ogółem 24 uczniów). Jeszcze w roku szkolnym 1973/1974 na zajęcia z ojczystego języka białoruskiego w Szkole Podstawowej w Pieńkach uczęszczało 12 uczniów. W wyniku reformy oświatowej 1 września 1973 r. utworzono Zbiorczą Szkołę Gminną w Michałowie, której podporządkowano m.in. Szkołę Podstawową w Pieńkach. W połowie lat 70. XX w. Szkołę Podstawową w Pieńkach przemianowano na Punkt Filialny z klasami I–III Zbiorczej Szkoły Gminnej w Michałowie, który zlikwidowano w 1979 r.

W latach 40. XX w. w Pieńkach z inicjatywy Nadziei i Jana Oziabłów zorganizowano zespół artystyczny z białoruskim repertuarem, w skład którego wchodzili m.in.: Aleksander Ambrożej, Eugeniusz Greś, Irena Hareniuk, Aleksander Karpowicz, Konstanty Karpowicz, Jan Kondrusik, Mikołaj Kondrusik, Aleksander Markiewicz, Helena Mojsak, Nina Wawreniuk. W jego ramach działała grupa teatralna wystawiająca białoruskie sztuki, np.: „Pińska szlachta” i „Paulinka”. Zespół zakończył działalność w latach 80. XX w.

Po 1956 r. w Pieńkach zorganizowano koło Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Pieńkach było 30 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 9 było gospodarstw zamieszkałych przez jedną osobę. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców we wsi zmalała o 67,2%. W 2021 r. w Pieńkach było 63 mieszkańców, z czego 52,4% stanowiły kobiety, a 47,6% mężczyźni.