Dasze POWIAT HAJNOWSKI / GMINA KLESZCZELE

Dasze: gwarowo: „daš’y”, „z daš’uv”, przymiotnik „dašuvs’kij”.

Dzisiejsza wieś Dasze, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w połowie XVI w. – jako tzw. ulicówka – w wyniku reformy rolnej zwanej pomiarą włóczną, jako wieś – przedmieście miasta Kleszczele i nosiła nazwę: Kosna. W lustracji włości kleszczelowskiej z 1660 r. występuje pod nazwami: „Kosna alias Daszewicze”.

W 1692 r. w Daszach podatki płacili gospodarze: 1/ Fedor Wakumowicz, 2/ Parfin Sawczycz, 3/ Andrzey Micewicz, 4/ Iwan Iwacewicz, 5/ Fiłoc Korniłowicz, 6/ Kassian Iwacewicz, 7/ Maxim Joskowicz, 8/ Jow Borysowicz, 9/ Andrzey Kwacewicz, 10/ Andrzey Martiszewicz, 11/ Hawryło Dedeykowicz, 12/ Stefan Cybulinski, 13/ Wasil Skoczko, 14/ Oxien Chomik, 15/ Josko z Domkie, 16/ Ditowodka, 17/ Choman bednarz, 18/ Kolesnik, 19/ Hryc Choszko, 20/ Hordiy Choszko, 21/ Artemko Wakulicz, 22/ Seliwon Hrycewicz, 23/ Ostapko Koszczuk, 24/ Wasil Jarmociuk, 25/ Nestor Markowicz, 26/ Hryc Micewicz, 27/ Sawko Jowowicz, 28/ Sydor Dubik, 29/ Lewoc Korniłowicz, 30/ Stefan Korniłowicz, 31/ Niczypor Kaiayko, 32/ Tymosz Miniewicz, 33/ Samson Micewicz, 34/ Hryc Ruticz, 35/ Jasko Kuzkowicz, 36/ Łukasz Kruk, 37/ Lewicki Jaromicz¹.

W połowie lat 20. XIX w. carskie władze rozpoczęły w Daszach akcję szczepienia dzieci przeciwko ospie, poprawiając stan zdrowotny lokalnej wspólnoty.

Początki szkolnictwa w Daszach przypadają na ok. 1820 r., w którym działała już unicka szkółka parafialna, założona z inicjatywy parocha Parafii w Kleszczelach Antoniego Sosnowskiego. W 1865 r. w Daszach działała szkoła gramoty. W roku szkolnym 1884/1885 w szkole uczyło się 26 chłopców. Nauczycielem był absolwent szkoły parafialnej w Kleszczelach Iwan Huk.

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Dasz było uzyskanie w wyniku carskiej reformy uwłaszczeniowej z 1861 r. wolności osobistej oraz gruntów rolnych na własność.

W 1896 r. w Daszach było 97 budynków mieszkalnych z 471 mieszkańcami (mężczyzn – 230, kobiet – 241).

W sierpniu 1915 r. mieszkańcy Dasz zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (bieżeństwo) i wracali do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. we wsi Dasze (gm. Kleszczele) były 104 budynki mieszkalne, w których zamieszkiwało 307 osób (z czego 145 mężczyzn i 162 kobiety), z których 307 osób było wyznania prawosławnego i narodowości białoruskiej.

W okresie międzywojennym działała polska Publiczna Szkoła Powszechna w Daszach, gdzie dzieci w ciągu 7 lat nauki zdobywały edukację w języku polskim i to tylko na poziomie 4 klasy.

W 1926 r. w Daszach utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Jan Mackiewicz, Aleksy Roszczenko, Borys Lewicki.

Po zajęciu Białostocczyzny w końcu września 1939 r. przez władze radzieckie polską szkołę w Daszach przeorganizowano na szkołę radziecką, w której wprowadzono język białoruski.

W styczniu 1945 r. w Daszach mieszkało 535 osób.

Orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Bielsku-Podlaskim z dnia 30 sierpnia oraz 3 i 7 września 1950 r. na własność państwa przeszło mienie pozostałe po 21 gospodarzach wsi Dasze przesiedlonych po II wojnie światowej do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich: 1/ Burbiłowicz Kuźma – 2,45 ha gruntu, 2/ Szczełok Jan s. Grzegorza – 1,85 ha gruntu, 3/ Iwaniuk Jan s. Piotra – 8,2 ha gruntu, dom i stodoła, 4/ Sielizonowicz Eufrozyna c. Grzegorza – 3,5 ha gruntu, dom i chlew, 5/ Prokopczuk Karp s. Lucjana – 5 ha gruntu, chlew i stodoła, 6/ Gaponiuk Paweł s. Pawła – 3,5 ha gruntu i dom, 7/ Kroc Ignacy s. Teodora – 4,2 ha gruntu, dom i chlew, 8/ Markiewicz Jan s. Korniła – 2,45 ha gruntu, dom i chlew, 9/ Maksymiuk Wasyl – 2,32 ha gruntu, dom i stodoła, 10/ Pitiszuk Sebastian s. Demiana – 2,84 ha gruntu i stodoła, 11/ Markiewicz Kirył s. Pawła – 3,27 ha gruntu, dom i stodoła, 12/ Czubryk Filip – 3,27 ha gruntu, dom i chlew, 13/ Micewicz Anna c. Szymona – 1,09 ha gruntu, 14/ Radczuk Lida c. Tadeusza – 0,5 ha gruntów, 15/ Roszczenko Ksenia c. Dionizego – 1,09 ha gruntu, 16/ Micewicz Michał – 2,58 ha gruntu, 17/ Siluk Paraskiewiac. Grzegorza – 4 ha gruntu i stodoła, 18/ Markiewicz Panteleon s. Jakóba – 2,72 ha gruntu, dom i chlew, 19/ Micewicz Jakób s. Dionizego – 3,54 ha gruntu, chlew i stodoła, 20/ Sacharczuk Teodor – 0,7 ha, 21/ Burbiłowicz Aleksy s. Klemensa – 3 ha gruntu i dom².

Po II wojnie światowej zorganizowano polską Publiczną Szkołę Podstawową w Daszach. Na początku lat 50. XX w. w Szkole Podstawowej w Daszach przywrócono nauczanie języka białoruskiego. W roku szkolnym 1970/1971 w placówce tej, jako zbiorczej z 8 nauczycielami, w klasach II–VIII ojczystego języka białoruskiego uczyło się 144 dzieci (na ogółem 180 uczniów w szkole). W roku szkolnym 1981/1982 w Szkole Podstawowej w Daszach na zajęcia z ojczystego języka białoruskiego uczęszczało 57 uczniów. Jeszcze w roku szkolnym 1986/1987 w tej placówce języka białoruskiego uczyło się 58 uczniów, czyli 82,9%. Niecałe 10 lat później w Szkole Podstawowej w Daszach języka białoruskiego uczyło się już tylko 26 dzieci.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Daszach było 109 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 45 było gospodarstw zamieszkałych przez 2 osoby. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 52,1%. W 2021 r. w Daszach mieszkało 179 osób, z czego 48,0% stanowiły kobiety, a 52,0% mężczyźni.