Wielki post
Wielki Post to czas przygotowania do świąt Zmartwychwstania Pańskiego. Został wprowadzony w IV wieku na pamiątkę czterdziestodniowego postu Jezusa na pustyni. Zgodnie z prawosławną tradycją rozpoczyna się w poniedziałek po niedzieli, podczas której wierni proszą siebie nawzajem o wybaczenie win.
Wielki Post był najsurowszym ze wszystkich postów, zarówno w Kościele wschodnim, jak i zachodnim. Kojarzono go przede wszystkim z ograniczeniami dotyczącymi spożycia produktów mięsnych, rybnych i nabiałowych. Nie jedzono też cukru, ani nawet miodu. Wystrzegano się picia alkoholu. W dniu rozpoczęcia postu dokładnie szorowano popiołem patelnie i garnki, tak aby nawet przypadkiem nie spożyć choćby najmniejszej ilości tłuszczu. Podstawę postnej diety stanowiły ziemniaki, kapusta, groch i fasola. Do ziemniaków lub chleba dodawano oleju lnianego. W miarę możliwości sięgano po suszone owoce i grzyby. Z przetartych na durszlaku gruszek gotowano hrusznik i mieszano go z mąką ziemniaczaną. Spożywany był z ziemniakami lub chlebem. Kapustę gotowano w osolonej wodzie w całych główkach, zjadało się ją, odrywając kolejne listki. Jako dodatek do ziemniaków używano prażonych na patelni nasion lnu, które później rozcierano w makutrze. Uzupełnieniem postnej diety były ryby, a zwłaszcza solone śledzie. Surowe przestrzeganie zasad postu już po powrocie z bieżeństwa uległo pewnemu złagodzeniu. Coraz częściej spożywano nabiał, a zwłaszcza jajka, a nawet mięso w określone dni tygodnia, a więc we wtorki, czwartki i niedziele.
Wielki Post to przede wszystkim czas przygotowania duchowego do świąt wielkanocnych, który spędzano na modlitwach. Zakazane były zabawy, szczególnie taneczne z udziałem muzykantów. Unikano nawet spotkań towarzyskich, podczas których mogło dojść do wybuchów śmiechu czy okazywania radości. Podczas Wielkiego Postu śpiewano pieśni religijne, pełne pokory i żalu za grzechy. W pieśniach tych często jest mowa o cierpieniu Chrystusa i Matki Bożej. Jedną z najbardziej znanych pieśni wielkopostnych jest Skorbnaja Mati, która została zamieszczona w zbiorze „Bohohłasnik z Podlasza” wydanym w 2015 roku przez Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach, a prezentującym pieśni białoruskiej grupy Pudlaszanki z Gorodziska (parafia Łosinka):
Skorbnaja Mati pod krestom stojala,
Stala rydati, v slezach promovljala:
Oj, Synu, Synu, za jakuju provinu
Perenosisz nyne, tjażkuju godinu
Na kreste
Ja Tebe kupala gromkimi slezami
Ja Tebe chovala pred vorogami
Nyne placu, bo Tebja vże traču,
Vże Tebja, mój Synu bolsze ne zobaču.
Synu moj.
Oj, Boże milyj userdno Tja molju
Lodaj mne sily v nesčastnoj doli,
Tebe blagaju, ja sama lisz znaju
I Tebe Syna mogo poručaju
Na kreste.
Ty żertvovalsja vsech ljudej spasti,
Za to Ty dożdavsja nevinno vmirati,
Za svet lukavyj, gorkij i nepravyj,
Čto spovniv na Tebe svoj sud lukavyj
Na kreste.
Ty moja podpora, Ty mój svete jasnyj,
Gasnesz Ty za skoro, vjanesz Ty bezčastno,
A chto so mmnoju stane sirotoju,
Ja sama na svete, ja bednaja stoju
Pod krestom.
A on do nej s kresta promovljae
Druga Ioanna ej usynovljae,
Oj, Mati, Mati vozmi druga mogo
On tebe bude za Syna twojego
Oj, Mati.
W tym samym zbiorze znajduje się również pieśń Tam na hore, na Holhofe, która również jest jedną z bardziej znanych pieśni wielkopostnych:
Tam na gore, na Holholfe
Znaszli Christa v szczerom zlote.
Stali żidove gadaci,
Jakuju muku zadaci.
Zbiralise gromadoju,
Beli Christa iż padoju.
Cernovy venec izbrali,
Na krest Christa rozopjali.
Stoit Maci żalosliva,
Stoit pod krestom čut żyva.
Ina Syna spogljadae,
Slezami zemlju skropljae.
Mój Ty Synu vozljublennyj,
Moemu serdcu boleznyj.
Čom do mene ne govorysz,
Čom sljuoz ne utolisz.
Tobe Maci promovljaju,
Szto j na veki ne umiraju.
Choču ada pobedzici,
Vsach uznikov svobodzici.
Svobodzzi nas od napaści,
Ne daj v grechach nam propasci.