Przejdź do treści

Maslenica obrzędowość kalendarzowa

Okres karnawału zwano pospolicie na Podlasiu zagowkami, nazwa ta pochodzi od słowa zagowić oznaczającego zakończyć zapust i wywodzi się z języka rosyjskiego, w którym słowo gowienije oznacza post. Podlascy Białorusini ostatni tydzień przed Wielkim Postem nazywali Maslenicą lub Maślanoju Nedielu. We wszystkie dni tego tygodnia spożywano placki z mąki pszennej lub gryczanej, pierogi oraz duże ilości nabiału, a szczególnie serów. Najuroczyściej obchodzono w całym tym tygodniu czwartek, zwany Wałosse, zwłaszcza jeśli wypadał 24 lutego, a więc w dniu poświęconym św. Wasiliju (Błażejowi). Uważano go za patrona bydła, co z kolei wynikało z powiązania kultu tego świętego z kultem słowiańskiego boga Welesa, opiekuna zwierząt hodowlanych, a w tym szczególnie bydła. Św. Wasilija często przedstawiano na ikonach wśród otaczających go bydląt lub siedzącego na koniu w otoczeniu krów, koni i owiec. W dniu 24 lutego obchodzono „krowie święto”, pieczono wówczas placki oładki (aładki), które rozdawano żebrakom i dzieciom oraz dawano do zjedzenia bydłu. Miało to zapewnić powodzenie hodowli na cały następny rok.

Podczas zabaw w czasie Maslenicy śpiewano wesołe pieśni. Kilkanaście takich przykładów zamieścił w swojej książce Pesni Belastoččyny Mikołaj Hajduk. Jedna z nich, zanotowana w Makówce (gm. Narew) opowiada o zabawie dziewczyn:

Kamu volna, kamu volna na gulicu vyjsci?

Kamu volna ta j pagavaryci?

Dzeŭkam volna, dzeŭkamvolna na gulicy vyjsci,

Dzeŭkam volnata j pagavaryci.

Maladzicam, maladzicam ne takaja volja:

Dzicja plača – kalychannja choča.

Svjokar ljażyc, svjokar ljażyc ta j ne pakalysza,

A szto j kalychne, ta j kulakom buchne:

– Oj, spi, dzicja, oj spi, dzicja, ne pračynajučy,

Mne, staromu, ne dakučajučy.

W kolejnej pieśni zawartej w opracowaniu Mikołaja Hajduka, a śpiewanej w Suchowolcach (gm. Kleszczele) podczas zakończenia karnawału mężczyzna szuka partnerki do zabawy:

Dzjaŭčynonka, gajdu, gajdu!

Dze ż ja cjabe znajdu, znajdu?

Oj da, o-cha-cha!

Oj da, o-cha-cha!

Dze żja cjabe znajdu, znajdu?

Ci ŭ garodze u pjatruszcy?

Ci ŭ kamory na paduszcy?

Ci ŭ kamory na paduszcy?

Ne ŭ garodze u pjatruszcy,

A ŭ kamory na paduszcy!

A ŭ kamory na paduszcy!