Trześcianka POWIAT HAJNOWSKI / GMINA NAREW

Trześcianka: gwarowo: „trośćianka”, „trośćianki”, przymiotnik „trośćanski”.

Dzisiejsza wieś Trześcianki, leżąca w granicach województwa podlaskiego, została zorganizowana w połowie XVI w. – jako tzw. ulicówka – w wyniku reformy rolnej zwanej pomiarą włóczną, poprzez scentralizowanie (skomasowanie) już wcześniej istniejących, rozproszonych średniowiecznych osad jedno- lub kilkudworczych zamieszkałych przez prawosławnych Rusinów. Lustracja dóbr królewskich z 1576 r. podaje: „W tem siele („Trosczianicza”) włók 74 gruntu podłego, z których na wójta włók 2 wolnych”. Z podatku zwolniony był Mithkowy Konachowicz – w związku z „wielkim ubóstwem”. W przekazie źródłowym jest mowa o pożarze we wsi.

Grunty wsi Trześcianka znajdowały się między polami wsi: Soce, Żywkowo, Białki, Saki, Ancuty, Puchły. Trześcianka w drugiej połowie XVI w. przypisana została do folwarku w Stołowaczu, jednego z trzech, a zarazem największego w starostwie bielskim. Wraz ze wsiami Soce i Białki tworzyła wójtostwo trościanickie. Na rzece Trosczianicczy działały wówczas dwa młyny, z których jeden młyn należał do wójta. Wójt zajmował się ponadto wydobywaniem rudy żelaza. W 1576 r. w wójtostwie trościanickim było 6 karczm.

Z zapisów w księdze Sądu Referendarskiego, który w imieniu Króla Polskiego rozpatrywał m.in. skargi chłopów z dóbr królewskich na ich dzierżawców, możemy dowiedzieć się, iż w końcu XVI w. chłopi w starostwie bielskim, a w tym w Trześciance, gospodarzący na włókach osadnych mieli obowiązek odrobienia 12 dni pańszczyzny w roku, a gospodarze na włókach tzw. ciągłych mieli obowiązek odrobienia 2 dni pańszczyzny w tygodniu (oprócz czynszów, podwód i innych popłatków).

Przed 1602 r. w Trześciance utworzono folwark na 5 włókach.

Według lustracji z 1602 r. w Trześciance były 4 włóki wybranieckie – przeznaczone dla rodzin mężczyzn zobowiązanych do służby wojskowej.

W źródłach spisanych pod 1662 r. odnotowano, iż w wyniku ciężkiej zimy i klęski gradobicia w wójtostwie pawłowskim zapanował nieurodzaj, więc wójt trześcianicki wraz wójtami z Pawłów, Ryboł i Plosek wnioskował do władz o zwolnienie chłopów z pogłównego i podymnego, a także innych podatków.

Parafia unicka w Trześciance była erygowana w 1673 r. przez Katarzynę Aleksandrę z Czarnieckich Branicką (wdowę po Janie Klemensie Branickim) – dzierżawiącą królewskie starostwo bielskie. W 1692 r. jej parochem był Hryhory Romanowicz.

W 1692 roku w Trześciance podatki płacili gospodarze: 1/ Michałko Lesiuk, 2/ Januk Dewiatko, 3/ Jackowa Wdowa teyże syn, 4/ Fedor Jackow, 5/ Semen Maximow, 6/ Maximowa żydkowa y z Synem, 7/ Matfy Miśiuk, 8/ Fedor Litwin, 9/ Andrey Wesołowsky, 10/ Michałko Kozodoy, 11/ Stepan Jakimow, 12/ Chwiej Jakimow, 13/ Michałko Kucik, 14/ Piotr Haumik, 15/ Omelian Petrukow, 16/ Marfiy Tumczyk, 17/ Stepan Kaliszuk, 18/ Taras Pilipczuk, 19/ Fedor Szatiłowicz, 20/ Timosz Jakimow, 21/ Fedor Jackow, 22/ Piotr Kowal, 23/ Chwies Tomczyk, 24/ Denis Petrukow, 25/ Orosiy Leskow, 26/ Wasil Tomczyk, 27/ Hryhor Pilipczuk, 28/ Havryło Ochryciewi[cz], 29/ Jwanowa Płoszkowa, 30/ Wasil Chilkowicz tegoż Synowiec, 31/ Woyciech Polongiewicz, 32/ Wales Kużeluk tego Brat, 33/ Stepan Kużeluk, 34/ Martin Romanik, 35/ Dmitr Dewiatkowicz, 36/ Stepan Litwin, 37/ Jwan Iliaszewicz, 38/ Jwanowa Wdowa, 39/ Sawka Michałkow, 40/ Semen Martinow, 41/ Hryhor Martinow. W Trześciance mieszkali tzw. szołtysi zobowiązani do służby wojskowej, którzy byli zwolnieni z powinności pańszczyźnianych: 1/ Jwan Kozaczyk, 2/ Lewkowa Ochryciewicz terze Syn y Corka, 3/ Wysocka y z dziecmi y z Czeladziey osob Pięc¹.

W drugiej połowie XVIII w. wieś Trześcianka (dawniej: Troscianica) należała do dzierżawionego przez ród Branickich królewskiego starostwa bielskiego, tworząc klucz rybołowski, wraz ze wsiami: Biełki, Ryboły i Soce.

Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej wieś Trześciankę włączono do Prus Nowowschodnich – nowej prowincji państwa pruskiego. Wieś należała wówczas do nowo utworzonego amtu stołowackiego, który był terytorialną jednostką administracyjno-gospodarczą (tworzyły go wsie: Biełki, Ciełuszki, Husaki, Jacewicze, Kaniuki, Korpacze, Łyse, Nałogi, Orzechowicze, Pawły, Ploski, Plutycze, Rajsk, Ryboły, Soce, Stacewicze, Stołowacz, Trześcianka, Wojszki). Według pruskiego spisu z 1806 r. w Trześcience (dawniej: Trościanicy) podatki płaciło 151 gospodarzy.

W połowie lat 20. XIX w. władze carskie rozpoczęły w Trześciance akcję szczepienia dzieci przeciwko ospie, poprawiając stan zdrowotny lokalnej wspólnoty.

W 1836 r. władze carskie zlikwidowały unicką Parafię w Trześciance, przyłączając jej parafian do unickiej Parafii w Puchłach.

W wyniku reformy rolnej ministra Pawła Kisielowa, polegającej na sporządzeniu lustracji majątków państwowych, w połowie XIX w. utworzono gminę pawłowską (mirskoje obszczestwo), do której należała Trześcianka (dawniej: Trościanica) wraz z wsiami: Biełki, Ciełuszki, Dawidowce, Kaniuki, Pawły, Ryboły, Soce, Wojszki.

Według tzw. rewizskich skazek, czyli spisu podatkowego chłopów, w 1851 r. w Trześciance mieszkało ogółem 674 osób (337 mężczyzn i 337 kobiety).

Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Trześcianki było uzyskanie w wyniku carskiej reformy uwłaszczeniowej z 1864 r. gruntów rolnych na własność.

Początki szkolnictwa w Trześciance przypadają na 1850 r., kiedy to otwarto szkołę gramoty z siedzibą w Stawku. W 1864 r. szkołę gramoty przeniesiono do wsi Trześcianka. W 1887 r. utworzono wzorcowe Seminarium im. Świętych Cyryla i Metodego, którego dyrektorem był o. Flor Sosnowski – proboszcz Parafii w Puchłach. Absolwenci tej szkoły zasilili szeregi nauczycieli ludowych i urzędników państwowych. W 1913 r. w Trześciance działała męska jednoklasowa szkoła, w której nauczyciel Cyryl Siergiejuk uczył nawet musztry wojskowej.

W 1896 r. w Trześciance było 186 budynków mieszkalnych, które zamieszkiwało 1124 osób (552 mężczyzn i 572 kobiety).

W 1897 r. reaktywowano w Trześciance parafię – już jako prawosławną.

Do 1915 r. w Trześciance działało Towarzystwo Kredytowe, w którym przewodniczącym zarządu był Andrzej Siergiejuk – absolwent ww. Seminarium im. Świętych Cyryla i Metodego.

W sierpniu 1915 r. mieszkańcy Trześcianki zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód ( bieżeństwo) i wracali do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918–1922.

Według spisu ludności z września 1921 r. wieś Trześcianka (dawniej: Trościanica) należała do gminy Narew, było w niej 101 budynków mieszkalnych, w których zamieszkiwało 616 osób (z czego 306 mężczyzn i 310 kobiet), z których 609 osób było wyznania prawosławnego, 7 osób rzymskokatolickiego. Według ww. spisu 606 osób było narodowości białoruskiej, a 10 osób narodowości polskiej.

W utworzonej w okresie międzywojennym polskiej Publicznej Szkole Powszechnej w Trześciance dzieci w ciągu 7 lat nauki zdobywały edukację w języku polskim i to tylko na poziomie 4 klasy i nie miały możliwości kontynuowania kształcenia się nawet na poziomie pełnej szkoły podstawowej.

Po I wojnie światowej władze polskie nie zezwoliły na działalność Parafii Prawosławnej w Trzściance, a mieszkańców wsi włączono do Parafii Prawosławnej w Rybołach. W 1928 r. utworzono w Trześciance etatową filię Parafii rybołowskiej, w której skład weszli również mieszkańcy: Ciełuszek, Dawidowicz i Soc.

W Trześciance w 1926 r. utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Andrzej Bogusz, Stefan Konończuk, Włodzimierz Maksymczuk, Andrzej Ostrówko, Jan Ostrówko, Piotr Prokopiuk, Andrzej Siergiejuk, Jan Tajgórów, Maksym Trofimiuk, Szymon Trofimiuk, Uszyński.

W latach 30. XX w. w Trześciance aktywnie działała organizacja Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi.

Po zajęciu Białostocczyzny przez władze radzieckie w końcu września 1939 r. polską szkołę przeorganizowano na szkołę radziecką, w której wprowadzono język białoruski. W czasie okupacji niemieckiej w Trześciance działała białoruska Szkoła Podstawowa ze 160 uczniami w roku szkolnym 1943/1944, nauczali w niej: Andrzej Siergiejuk i Nadzieja Sawicka.

W styczniu 1945 r. w Trześciance mieszkało 899 osób.

Po II wojnie światowej w Trześciance działała pięcioklasowa Publiczna Szkoła Podstawowa z białoruskim językiem wykładowym, w której uczyło się 181 dzieci, nauczycielami byli: Andrzej Siergiejuk, Nadzieja Sawicka i Mikołaj Jakoniuk. Według sprawozdawczości władz oświatowych we wrześniu 1947 r. w budynku szkoły w Trześciance było 150 miejsc w ławkach, biblioteka liczyła 58 tomów książek, a uczyło się w niej 219 dzieci. W roku szkolnym 1948/1949 w klasach I–VII było 205 uczniów i z obwodu szkolnego wyłączono dzieci ze wsi Puchły, wyznaczając im obwód szkoły Podstawowej w Ciełuszkach. W latach 50. XX w. w Szkole Podstawowej w Trześciance wprowadzono język białoruski. W roku szkolnym 1953/1954 w tej placówce uczyło się 171 uczniów, kierownikiem szkoły był Mikołaj Jakoniuk. Natomiast w roku szkolnym 1970/1971 w Szkole Podstawowej w Trześciance języka białoruskiego jako przedmiotu uczyło się 124 uczniów. Po 15 latach, w roku szkolnym 1986/1986, w Szkole Podstawowej w Trześciance języka białoruskiego uczyło się 57 uczniów, czyli 71,3 % uczęszczających do tej placówki. W następnym roku szkolnym 1987/1988 było 55 uczniów pobierających naukę ojczystego języka białoruskiego (73,3% wszystkich uczniów w placówce). Szkołę tę zlikwidowano w latach 90. XX w., a dzieci kontynuowały naukę ojczystego języka białoruskiego w Szkole Podstawowej w Narwi.

Dopiero w 1976 r. w Trześciance przeprowadzono komasację gruntów, która poprawiła stan i produktywność indywidualnych gospodarstw rolnych.

Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Trześciance było 154 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 77 znalazło się gospodarstw zamieszkałych przez 1 osobę. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 45,3%. W 2021 r. w Trześciance mieszkały 233 osoby, z czego 49,4% stanowiły kobiety, a 50,6% mężczyźni.