O projekcie

Od końca lat 70. XX wieku badacz folkloru wschodniej Białostocczyzny Stefan Kopa (1945–2023) gromadził nagrania fonograficzne wykonań folklorystycznych (śpiew obrzędowy, autentyczna muzyka) przedstawiających dziedzictwo kulturowe polsko-białoruskiego pogranicza. Za życia badacza powstało 11 drukowanych śpiewników. Jednak unikatowe nagrania zgromadzone na niemal 200 kasetach magnetofonowych nigdy nie były publikowane. W 2024 roku Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku zakupiło i zdigitalizowało archiwum fonograficzne Stefana Kopy. Był to jednocześnie pierwszy zakup w ramach tworzonego przez Centrum Archiwum Białoruskiego.

Stefan Kopa to znany w środowisku mniejszości białoruskiej w Polsce animator kultury i folklorysta. Gromadząc archiwum, miał na celu przede wszystkim zachowanie dziedzictwa kulturowego, językowego i muzycznego polsko-białoruskiego pogranicza. W swoich nagraniach Stefan Kopa z jednej strony uchwycił odchodzący świat tradycyjnej kultury polskich Białorusinów, z drugiej pozostawił bezcenne źródło dla badaczy historii, kultury i etnografii Podlasia.

Nagrania z archiwum należącego do Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku umieszczone w wolnym dostępie do odsłuchu w Internecie wypełnią lukę w zakresie dostępności wzorów tradycyjnego śpiewu Białorusinów Białostocczyzny. Zaspokoi to potrzebę wielu badaczy, twórców rekonstruujących śpiew oraz poszerzy wiedzę samej mniejszości białoruskiej na temat własnego folkloru. Będzie to pierwszy tak drobiazgowo przygotowany zasób kulturowy dotyczący tradycyjnego śpiewu, powiązany z kontekstem historycznym, etnograficznym, geograficznym.

Nagrania z archiwum należącego do Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku umieszczone w wolnym dostępie do odsłuchu w Internecie wypełnią lukę w zakresie dostępności wzorów tradycyjnego śpiewu Białorusinów Białostocczyzny. Zaspokoi to potrzebę wielu badaczy, twórców rekonstruujących śpiew oraz poszerzy wiedzę samej mniejszości białoruskiej na temat własnego folkloru. Będzie to pierwszy tak przygotowany zasób kulturowy dotyczący tradycyjnego śpiewu, powiązany z kontekstem historycznym, etnograficznym, geograficznym.

Wzrost zainteresowania białoruskim autentycznym folklorem, który obserwujemy w ostatnich latach, pokazuje, iż ten projekt może w znacznym stopniu rozwiązać problem dostępu do archiwalnych nagrań. Może także zainspirować współczesnych twórców do zwrócenia się ku lokalnej tradycji.

Wspieranie, popularyzacja, rozwój i promocja kultury, sztuki, tradycji i języka Białorusinów Podlasia są to zadania Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku – Instytucji Kultury Województwa Podlaskiego utworzonej z dniem 1 stycznia 2024 r, a powołanej w końcu 2023 roku. Dlatego też działania Centrum mają na celu ich promocję, nie tylko wśród Białorusinów, ale również wśród wszystkich mieszkańców regionu i kraju, podkreślając wspólną spuściznę i więzy historyczne, którymi są połączone oba narody – polski i białoruski.

W latach 2025-2026 proces opracowywania materiałów związanych z archiwum fonograficznym Stefana Kopy wraz z tworzeniem strony internetowej archiwumkopy.pl oraz popularyzacją tych zasobów w postaci warsztatów śpiewu zostały ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury Państwowego Funduszu Celowego w ramach projektu „Głosy podlaskiej tradycji”.