Gródek
Gródek: gwarowo: „harad’ok”, „z haratk’a”, przymiotnik „haratsk’i”.
Początków dzisiejszej wsi Gródek, leżącej w granicach województwa podlaskiego, należy doszukiwać się jeszcze w średniowieczu. W końcu XV wieku, będąc rodową siedzibą ruskiego rodu magnackiego Chodkiewiczów, w Gródku znajdował się zamek, a w 1498 r. założony został prawosławny monaster, który dał początek obecnemu monasterowi w Supraślu. Według historyków na początku XVI wieku Gródek uzyskał prawa miejskie, które utracił w drugiej połowie XIX wieku. Jako miasto prywatne w kolejnych stuleciach jego właścicielami byli przedstawiciele magnackich rodów: Paców, Sapiehów i Radziwiłłów. W połowie XIX wieku Gródek zaczął się stawać osadą fabryczną z zakładami włókienniczymi. Do osady fabrycznej zaczęła wówczas masowo napływać ludność żydowska.
Prawosławna Parafia w Gródku w 1875 r. obejmowała następujące miejscowości: Bielewicze, Dzierniakowo, Józefowo, Kopcy, Mieleszki, Pieszczaniki, Słuczanka, Waliły, Załuki i Zarzeczany.
Przełomowym wydarzeniem dla mieszkańców Gródka i okolicznych wsi zamieszkiwanych przez prawosławną ludność białoruską było uzyskanie w wyniku carskiej reformy uwłaszczeniowej z 1861 r. wolności osobistej oraz gospodarstw rolnych na własność.
Początki szkolnictwa w Gródku przypadają na 1863 r., kiedy to otwarto szkołę cerkiewno-parafialną, w której naukę rozpoczęło 38 chłopców i 2 dziewczynki. W tej placówce w 1879 uczyło się 120 dzieci.
W sierpniu 1915 r. prawosławni mieszkańcy Gródka zostali ewakuowani przez carskie władze – przed przesuwającym się frontem walk rosyjsko-niemieckich – na wschód (tzw. „bieżeństwo”) i wracali do zrujnowanej wsi dopiero w latach 1918-1922.
Według spisu ludności z września 1921 r. w „miasteczku” Gródek, które było siedzibą gminy, było 350 budynków mieszkalnych, liczyło ono 2081 mieszkańców (961 mężczyzn i 1120 kobiet), z których 1508 osób było wyznania mojżeszowego, 512 – prawosławnego, 45 – rzymskokatolickiego, 2 ewangelików, a 14 osób było innych wyznań. Według ww. spisu 1416 osób było narodowości żydowskiej, 437 osób narodowości białoruskiej i 227 osób narodowości polskiej, co wskazuje na sfałszowanie wyników przez rachmistrza, gdyż zaniżono liczbę osób narodowości żydowskiej wyznania mojżeszowego i narodowości białoruskiej wyznania prawosławnego, jednocześnie zawyżając liczbę osób narodowości polskiej.
W utworzonej w okresie międzywojennym polskiej Publicznej Szkole Powszechnej w Gródku dzieci różnych narodowości w ciągu siedmiu lat nauki zdobywały edukację tylko w języku polskim.
W lipcu 1926 r. w Gródku utworzono koło Białoruskiej Włościańsko-Robotniczej Hromady, do którego należeli m.in.: Aleksander Dziermański, Mikołaj Petelski, Aleksander Grześ, Aleksander Mojsak.
W końcu lat dwudziestych XX wieku w Gródku działało koło Towarzystwa Szkoły Białoruskiej, którego jednym z aktywniejszych działaczy był Józef Greś.
Pierwszy kościół rzymskokatolicki w Gródku wybudowano dopiero w latach 1934-1935, a Parafię Rzymskokatolicką w Gródku utworzono po II wojnie światowej w 1945 r. – poprzez wyłączenie miejscowości z sąsiednich parafii rzymskokatolickich w: Jałówce, Krynkach, Michałowie i Szudziałowie.
Po zajęciu Białostocczyzny w końcu września 1939 r. przez władze radzieckie polską szkołę w Gródku przeorganizowano na szkołę radziecką, w której wprowadzono język białoruski.
Po napaści wojsk niemieckich na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich hitlerowscy okupanci w sierpniu 1941 r. w Gródku utworzyli getto dla ludności żydowskiej, które zostało zlikwidowane w listopadzie 1942 r., a gródeckich Żydów wywieziono do obozu w Treblince i wymordowano.
We wrześniu 1944 r. w Gródku została utworzona Szkoła Białoruska, co wywołało sprzeciw polskiego środowiska i zmianę organizacji placówki. W 1946 r. w Szkole Podstawowej w Gródku zlikwidowano nauczanie języka białoruskiego. W październiku 1950 r. Szkoła Podstawowa w Gródku była szkołą zbiorczą o 11 nauczycielach, w której w siedmiu izbach lekcyjnych uczyło się 427 dzieci. Na początku lat pięćdziesiątych XX wieku do placówki w Gródku ponownie wprowadzono nauczanie języka białoruskiego. W roku szkolnym 1970/1971 w Szkole Podstawowej w Gródku języka białoruskiego jako tzw. „dodatkowego” przedmiotu uczyło się 199 uczniów. Po piętnastu latach, w roku szkolnym 1986/87, w Szkole Podstawowej w Gródku języka białoruskiego uczyło się już tylko 30 uczniów, czyli 6,1 % uczęszczających do tej placówki, a w następnym roku szkolnym 1987/1988 było 16 uczniów pobierających naukę ojczystego języka białoruskiego (3,0 % wszystkich uczniów w placówce). W 2019 r. w Szkole Podstawowej im. Partyzantów Braci M. i A. Chrzanowskich w Gródku na ogólną liczbę 300 uczniów języka białoruskiego uczyło się 80 dzieci.
Po wojnie w Gródku działał jeden z większych w regionie zakład włókienniczy „Karo”.
Z Gródka pochodzi białoruski poeta, który zaczynał pisać jeszcze na początku XX wieku: Ściapan Petelski artystyczny pseudonim „M. Arou”.
W Gródku od lat pięćdziesiątych XX wieku działa zespół śpiewaczy „Rasspiawany Haradok”, który w swoim repertuarze ma białoruskie piosenki. Pondto w Gminnym Centrum Kultury w Gródku działają zespoły z białoruskim repertuarem: „Chutar” i „Asienni List”.
W latach 1990-2019 w okolicy Gródka w uroczysku „Baryk” Białoruskie Zrzeszenie Studentów organizowało Festiwal Muzyki Młodej Białorusi „Basowiszcza”.
Według danych Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2002 r. w Gródku było 980 gospodarstw domowych. Wśród nich najwięcej, bo 259 było gospodarstw zamieszkałych przez 2 osoby. W latach 1998-2021 liczba mieszkańców zmalała o 17,9%. W 2021 r. w Gródku żyło 2334 mieszkańców, z czego 53,8% stanowiły kobiety, a 46,2% mężczyźni.